İngilizce Konuşma Adabı: Hangi Sorular Sorulmaz?

İngilizce konuşma adabında en sık yapılan hata kelime hatası değil, konu seçimidir. Birçok İngilizce konuşulan ortamda yaş, maaş, kilo, din, ilişki durumu ve sağlık gibi konular kişisel alan sayılır ve yeni tanışılan biriyle açılmaz. Güvenli alanlar ise kişinin kendi seçtiği konulardır: iş, seyahat, yemek, müzik, şehir.

Riskli konular neden riskli?

Bu ayrımın arkasında basit bir mantık var: insanlar seçmedikleri şeyler hakkında konuşmaya zorlanmak istemez. Yaş, aile durumu, gelir ya da beden gibi konular kişinin kontrolünde değildir; bir soru bu alana girdiğinde karşı taraf kendini savunma pozisyonunda bulur.

Türkçede aynı sorular çoğu zaman ilgi göstergesidir. Birinin yaşını sormak ya da evli olup olmadığını öğrenmek, sohbeti kurmanın doğal bir parçası sayılır. Bu farkı bilmeden konuşulduğunda ortaya çıkan gerginlik, dil hatasından değil kültürel çeviriden kaynaklanır.

Bir de bağlam meselesi var. Aynı soru, uzun süredir tanıştığınız bir arkadaşınıza doğal, ilk kez tanıştığınız birine rahatsız edici gelebilir. Yani yasak konu listesi değil, yakınlık derecesine göre açılan bir kapı söz konusudur.

İngilizce konuşma adabında sık yapılan soru hataları

Sağ sütundaki soruların ortak özelliği açık uçlu olmaları ve karşı tarafa ne kadar paylaşacağını seçme hakkı bırakmalarıdır. Biri isterse aynı cevabın içinde yaşını ya da medeni durumunu kendisi söyler; o zaman konu artık açılmış sayılır.

Bir sorunun riskli olup olmadığını anlamanın pratik bir testi var: cevabı karşı tarafı savunmaya itiyor mu? Why are you still single? sorusunun cevabı bir açıklamadır, yani savunmadır. What do you usually do at weekends? sorusunun cevabı ise bir paylaşımdır. Aynı merakı ikinci biçimde sormak neredeyse her zaman mümkündür.

İkinci test zamanlamadır. Aynı soru, birlikte geçirilen üçüncü saatte doğal, ilk beş dakikada sıkıştırıcı olabilir. Sohbette konular kendiliğinden derinleşir; acele etmemek en basit adap kuralıdır.

Güvenli konular ve onları açan sorular

Sohbeti kuran şey uzun bir soru listesi değil, birkaç iyi sorunun doğru anda kullanılmasıdır. Aşağıdaki kalıplar hemen her ortamda çalışır.

• What do you do? (Ne iş yapıyorsunuz?) — en yaygın açılış
• Have you lived here long? (Uzun zamandır burada mısınız?)
• What do you like doing when you are not working? (Çalışmadığınızda ne yapmayı seversiniz?)
• Have you been anywhere interesting lately? (Son zamanlarda ilginç bir yere gittiniz mi?)
• Any good places to eat around here? (Buralarda iyi yemek yerleri var mı?)
• How was your weekend? (Hafta sonunuz nasıldı?)

Bu soruların hepsi kişinin seçimleriyle ilgilidir. Hava durumu üzerinden sohbet açmanın neden bu kadar yaygın olduğunu hava durumu ve small talk yazısında ayrıca ele aldık.

Sizden gelen özel soruları savuşturmak

Bazen riskli soruyu siz değil karşı taraf sorar. Bu durumda cevap vermek zorunda değilsiniz; kibarca geçiştirmek için kullanılan hazır kalıplar vardır ve bunlar tuhaf karşılanmaz.

• I would rather not say, if that is OK. (Sakıncası yoksa söylemeyeyim.)
• Oh, that is a long story. (Uzun hikâye.) — konuyu kapatmanın yumuşak yolu
• Let us just say it is complicated. (Karışık diyelim.)
• I do not really talk about that, but tell me about you. (Bunu pek konuşmam, sen anlatsana.)

Son kalıp iki iş birden yapar: sorudan kaçar ve topu karşı tarafa atar. Sohbetin akışı bozulmadığı için genellikle en rahat çözümdür.

Yorum yapmanın sınırları

Soru kadar yorum da dikkat ister. Görünüşle ilgili yorumlar, özellikle beden ve yaşla ilgili olanlar, iyi niyetle söylense bile rahatsız edici olabilir. You look tired. gibi bir cümle Türkçede ilgi işareti sayılabilir; İngilizcede çoğu zaman olumsuz bir yorum olarak duyulur.

Güvenli iltifatlar kişinin seçtiği şeylere yöneliktir: kıyafet, sunum, yapılan iş, verilen fikir. That jacket really suits you. ya da That was a great point. gibi cümleler hemen her ortamda iyi karşılanır.

Şaka konusunda da benzer bir sınır vardır. Kendinizle dalga geçmek güvenli, başkasının aksanı ya da görünüşü üzerinden şaka yapmak risklidir. Mizahın nasıl kurulduğunu İngilizce espri ve mizah yazısında anlatıyoruz.

Bir konunun kapandığını anlamak da beceridir. Kısa cevaplar, soruya soruyla karşılık verilmesi ya da konunun hızla değiştirilmesi genellikle kapıyı kapatma işaretidir. Bu işaretleri görüp konuyu değiştirmek, sorunun kendisinden daha önemli bir nezaket göstergesidir.

Konu değiştirmenin hazır kalıpları da vardır ve sohbeti sarsmadan çalışırlar: Anyway, how is the new job going? ya da By the way, did you end up going to that concert? Bu cümleler eski konuyu kibarca kapatır ve yeni bir kapı açar.

Sınırı aştığınızı anlarsanız

Bir sorunun tuhaf karşılandığını genellikle cevabın kısalığından ve tondaki değişimden anlarsınız. Bu durumda en iyi hamle geri adım atmaktır: Sorry, that was a bit personal. deyip konuyu değiştirmek yeterlidir. Israr etmek ya da açıklamaya çalışmak durumu büyütür.

Kültürel farklar iki yönlüdür; karşınızdaki de sizin ölçünüze göre tuhaf bir soru sorabilir. Bu durumda niyeti kötü varsaymamak, çoğu zaman doğru yorumdur. Merak ve kabalık farklı şeylerdir ve yabancı dilde konuşurken ikisi birbirine kolayca benzeyebilir.

Özet: liste değil, mesafe duygusu

İngilizce konuşma adabı ezberlenecek bir yasak listesi değil; kişinin seçmediği konulardan uzak durma alışkanlığıdır. Yaş, gelir, beden, inanç ve ilişki durumu yerine iş, seyahat, yemek ve şehir konuşulur; karşı taraf isterse kapıyı kendisi açar. Bu mesafe duygusu ancak gerçek sohbetlerde oturur. English Talky Cafe masalarında üç-dört kişilik gruplarda TalkyTech AI soruyu açıyor, söz sırasını dağıtıyor, sessiz kalanı sohbete davet ediyor ve masa sonunda kişisel geri bildirim veriyor; konuşma sırasında araya girip düzeltme yapılmıyor. Hangi sorunun nerede durduğunu denemek için masaya katılın.

Sık sorulan sorular