Ana sayfa › Blog › Yazma & Okuma
İngilizce Okuma Anlama Teknikleri: Skimming, Scanning ve Yoğun Okuma
· 7 dk okuma · Yazma & Okuma
İngilizce okuma anlama nasıl gelişir? Skimming, scanning, yoğun ve yaygın okuma arasındaki farklar, hangi metinde hangisi kullanılır, örneklerle anlatıldı.
İngilizce okuma anlama tek bir beceri değil, amaca göre değişen dört farklı okuma biçimidir: genel fikri almak için skimming, belirli bir bilgiyi bulmak için scanning, dili çözümlemek için yoğun okuma, miktarı artırmak için yaygın okuma. Metni açmadan önce hangisini yapacağınıza karar verirseniz hem hızınız hem anlama oranınız yükselir.
Dört okuma biçimi ve ne zaman kullanılır?
Çoğu kişi her metni aynı hızda ve aynı dikkatle okur. Bu, bir gazeteyi ders kitabı gibi okumak veya bir sözleşmeyi roman gibi geçmek anlamına gelir; ikisi de verimsizdir. Deneyimli okuyucular metne başlamadan önce amacı belirler ve buna göre vites değiştirir.
| Biçim | Amaç | Hız | Uygun metin |
|---|---|---|---|
| Skimming | Genel fikri almak | Çok hızlı | Haber, blog, rapor özeti |
| Scanning | Tek bir bilgiyi bulmak | Çok hızlı | Tarife, katalog, sınav metni |
| Yoğun okuma | Dili çözümlemek | Yavaş | Kısa makale, sözleşme, şiir |
| Yaygın okuma | Maruz kalmayı artırmak | Rahat | Seviyeye uygun kitap, hikâye |
Bu dördü birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır. İyi bir okuma programı haftada birkaç kez yoğun okuma ile bol miktarda yaygın okumayı birleştirir. Skimming ve scanning ise ayrı bir çalışma değil, günlük hayatta kullandığınız pratik araçlardır.
Skimming: metni beş dakikada tanımak
Skimming, metnin ne hakkında olduğunu anlamak için yapılan hızlı geçiştir. Amaç her cümleyi okumak değil, iskeleti görmektir. Yöntem şudur: başlığı ve alt başlıkları okuyun, ilk paragrafı tam okuyun, ara paragrafların yalnızca ilk cümlelerini okuyun, son paragrafı tam okuyun.
Bu yöntem İngilizce metinlerde işe yarar, çünkü paragrafların ana fikri genellikle ilk cümlededir. Türkçe metinlerde ana fikir daha çok sona yaklaştığı için aynı teknik her zaman aynı verimi vermez. Bu yapısal farkı bilmek, İngilizce okurken hangi cümleye yükleneceğinizi gösterir.
Skimming sonrası kendinize tek bir soru sorun: What is this text trying to say? Cevabı bir cümleyle veremiyorsanız iskeleti yakalayamamışsınız demektir; başlıklara dönüp tekrar geçin. Bir metni tek cümleyle özetleme becerisi ayrıca ayrı bir çalışma alanıdır ve özetleme nasıl yapılır yazısında ele alınıyor.
Skimming'i hızlandıran ikinci bir ipucu da işaretçi kelimeleri yakalamaktır. However, in contrast, the main reason, finally gibi ifadeler metnin dönüm noktalarını gösterir. Gözünüz bu kelimelere takıldığında yavaşlayın, aralarda hızlanın. Böylece metnin tamamını okumadan argümanın yönünü izlemiş olursunuz.
Scanning: aradığınızı bulup çıkmak
Scanning, metnin tamamını anlamadan belirli bir bilgiyi bulma tekniğidir. Bir tarife içinde saat aramak, bir makalede yıl aramak, bir sınav metninde bir isim aramak scanning ile yapılır. Gözünüz kelimeleri okumaz, biçimleri tarar.
Pratik ipucu: aradığınız bilginin biçimini önceden belirleyin. Tarih arıyorsanız gözünüz rakam arasın, isim arıyorsanız büyük harf arasın, sebep arıyorsanız because, due to, as a result of gibi işaretçileri arasın. Biçim belirlenmeden yapılan tarama, yavaş okumaya dönüşür.
Sınav okuma bölümlerinde scanning hayat kurtarır ama tek başına yetmez. Soru genellikle metindeki kelimenin eşanlamlısını kullanır: metinde decline yazarken soruda decrease geçebilir. Bu yüzden taramayı yalnızca birebir kelimeyle değil, anlam alanıyla yapmak gerekir.
Yoğun okuma: bir paragrafı sökmek
Yoğun okumada amaç hız değil, derinliktir. Kısa bir metin seçilir, cümle cümle incelenir, bilinmeyen kelimeler çıkarılır, yapılar çözümlenir. Haftada iki kez yirmişer dakika yapılan yoğun okuma, aylık okuma miktarınızın kalitesini belirgin biçimde yükseltir.
Verimli bir yoğun okuma oturumu şöyle işler: paragrafı bir kez sözlüksüz okuyun, ana fikri kendi cümlenizle yazın, sonra bilmediğiniz kelimeleri işaretleyip sözlüğe bakın, son olarak paragrafı yeniden okuyun. Sıralama önemlidir; sözlükle başlayan okuma, tahmin kasını hiç çalıştırmaz.
Çıkardığınız kelimeleri tek başına listelemek yerine cümlesiyle birlikte not edin. The council postponed the decision. cümlesi, postpone: ertelemek satırından çok daha kalıcıdır, çünkü kelimenin hangi isimlerle kullanıldığını da öğretir. Kelime çalışmasının bütününü kelime dağarcığı nasıl genişletilir yazısında bulabilirsiniz.
Yaygın okuma: hacim işi
Yaygın okuma, kolay metinleri çok sayıda okumaktır. Buradaki amaç öğrenmek değil, alışmaktır. Beyin bir yapıyı yüzlerce kez gördüğünde onu kural olarak değil sezgi olarak kullanmaya başlar; akıcılığın kaynağı budur.
Doğru kitabı seçmenin basit bir ölçüsü vardır: rastgele bir sayfa açın ve bilmediğiniz kelimeleri sayın. Sayı beşi geçiyorsa kitap şu an için zordur. Bu ölçüt ve seviyeye uygun kitap seçimi için graded readers nedir ve İngilizce kitap okumaya nasıl başlanır yazıları ayrıntılı yol gösteriyor.
Yaygın okumanın en zor tarafı sözlüğe uzanma dürtüsüne direnmektir. Bir sayfada üç kelimeye baktığınızda hikâyeden koparsınız ve okuma bir ödeve dönüşür. Bunun yerine bilmediğiniz kelimeyi kurşun kalemle işaretleyip devam edin; bölüm bittiğinde işaretlediklerinizden sadece birkaç kez tekrar edenlere bakın. Tekrar etmeyen kelime zaten o metne özgüdür ve öğrenmeye değmez.
Miktar hedefi koymak da işe yarar. Sayfa sayısı yerine süre hedefi koyun: günde yirmi dakika. Süre hedefi zor günlerde de tutturulabilir, sayfa hedefi ise yorgun bir günde suçluluk üretir ve alışkanlığı kırar.
Anlamayı ölçen üç soru
Okuduğunu anladığını sanmak ile anlamak farklı şeylerdir. Metni kapattıktan sonra şu üç soruya cevap verebiliyorsanız gerçekten anlamışsınızdır:
- Ana fikir: Yazar tek cümlede ne iddia ediyor?
- Yapı: Bu iddiayı kaç gerekçeyle destekliyor?
- Tutum: Yazar konuya olumlu mu, eleştirel mi, tarafsız mı yaklaşıyor?
Üçüncü soru en çok atlanandır. Yazarın tutumu genellikle sıfat ve zarf seçiminde gizlidir. The policy was introduced quietly. cümlesindeki quietly nötr bir kelime değildir; yazarın eleştirel baktığını sezdirir. Bu tür sinyalleri fark etmek, ileri seviye okumanın ayırt edici özelliğidir.
Anlamayı ölçmenin bir başka yolu da metni kapatıp Türkçe olarak birine anlatmaktır. Anlatırken tökezlediğiniz yer, anlamadığınız yerdir. Bu yöntem kendinizi kandırmanızı engeller; çünkü gözle takip ederken her şey tanıdık gelir, ama kapalı kitapla anlatmak gerçek kavramayı gerektirir.
Haftalık okuma düzeni
Okuma, düzenli ve karışık yapıldığında gelişir. Örnek bir hafta şöyle kurulabilir: iki gün yirmişer dakika yaygın okuma, bir gün yirmi dakikalık yoğun okuma, iki gün on dakikalık haber skimming'i. Toplam süre bir saati geçmez ama dört beceriyi de çalıştırır.
Haber okumak bu düzenin en pratik parçasıdır, çünkü kısa metinler günlük tekrar sağlar. Haber dilinin kendine özgü kalıpları vardır ve bunları bilmek okuma hızını hızla yükseltir; ayrıntısı İngilizce haber okuma rehberi yazısında.
Özet ve bir sonraki adım
İngilizce okuma anlama, metne başlamadan önce amacı belirlemekle başlar: genel fikir için skimming, tek bilgi için scanning, dil çözümlemesi için yoğun okuma, hacim için yaygın okuma. Bu dördü haftalık bir düzene oturduğunda hem hız hem kavrama birlikte yükselir. Okuduğunu anlamak ile konuşabilmek arasında ise ayrı bir köprü vardır: girdi tek başına çıktıya dönüşmez. English Talky Cafe'nin üç-dört kişilik masalarında TalkyTech AI soruyu açıyor, söz sırasını dağıtıyor ve masa sonunda kişisel geri bildirim veriyor; okuduklarınızı sesli kullanmaya başlamak için masaya katılın.
Sık sorulan sorular
Okurken bilmediğim her kelimeye bakmalı mıyım?
Okuma hızımı nasıl artırırım?
İçimden okurken kelimeleri seslendirmem yanlış mı?
Sınav okuma bölümünde önce soruları mı okumalıyım?
Okumak yetmez — konuşmak gerekir
English Talky Cafe masalarında 3–4 kişilik gruplarla konuşun, masa sonunda size özel geri bildirim alın.
Bir masaya katıl